savetovaliste@izadji.rs
Categories
Blog

Prema boljem razumevanju transrodnih osoba

Transrodnost je pojam koji se odnosi na osobe čiji se rodni identitet razlikuje od pola pripisanog po rođenju, osobe čije se rodno izražavanje znatno razlikuje od onog koji se tipično vezuje za određeni pol, a takođe i osobe koje odbijaju tradicionalno i kulturološki uslovljenu dihotomiju roda (misli se na podelu na „muško“i „žensko“) (Institute of Medicine, 2011). Neki od identiteta koje obuhvata pojam transrodnosti uključuje transrodne muškarce (osobe koje imaju pripisan ženski pol po rođenju, a koje se identifikuju kao muškarci), i transrodne žene (osobe koje imaju pripisan muški pol po rođenju, a koje se identifikuju kao žene). U varijacije rodnih identiteta spadaju rodno fluidne i rodno nebinarne osobe, odnosno osobe koje svoj rodni identitet ne doživljavaju kao isključivo “muški” ili “ženski”. 

Transrodne osobe se često susreću sa raznim oblicima diskriminacije, stigmatizacije, predrasuda i rodno zasnovanog nasilja, gotovo u svim područjima života (Mitchell i Howarth, 2009; Bradford, Reisner, Honnold i Xavier, 2013). Transfobija kao koncept sličan homofobiji povezan je sa stigmatizacijom ljudi koji usvajaju atipične rodne kategorije ili poseduju određeni stepen nesklada između pola pripisanog na rođenju i rodnog izražavanja (Sugano, Nemoto i Operario, 2006). Kada govorimo o stigmatizaciji tranrodnih osoba, neki istraživači prave razliku između “slućene” stigme (eng. felt stigma) i stvarne stigme, pri čemu se “slućena” stigma javlja kada su osobe svesne posedovanja stigmatizujuće osobine, a odnosi se na stalno procenjivanje socijalnih situacija i strah od stvarne stigme, odnosno od iskustva diskriminacije na osnovu rodnog identiteta. “Slućena” stigma može da motiviše osobu da sakriva vlastiti identitet, izbegava većinsku populaciju ljudi koji nisu stigmatizovani, što ima zaštitnu funkciju, ali može značajno da utiče na smanjivanje kvaliteta života i na nastanak psihičkih poteškoća (Scambler, 1989).

Mnoga istraživanja pokazuju da je psihičko i fizičko zdravlje pod većim rizikom kod pripadnika seksualne, rasne i rodne manjine, u odnosu na pripadnike većinske populacije. Transrodne osobe kao pripadnice grupe rodne manjine, nalaze se u socijalnim situacijama koje su po svojoj prirodi drugačije od odnih s kojima se susreću pripadnici većine. Prema konceptu socijalnog stresa, upravo složene socijalne situacije u kombinaciji sa ličnim događajima igraju značajnu ulogu u narušavanju zdravlja transrodnih osoba (Meyer, 2003). Dakle, važno je da se razume da narušavanje psihičkog i fizičkog zdravlja kod transrodnih osoba nije uslovljeno rodnim identitetom, nego stresom koji velikim delom potiče iz socijalnih situacija, a koje su često uslovljene kulturološkim obrascima. Manjinski stres se nalazi u okolnostima okoline u vidu predrasuda i diskriminacije, u očekivanju osobe da će se desiti odbacivanje i u internalizaciji negativnih socijalnih stavova. 

S obzirom da istraživanja govore u prilog tome da upravo društvo često predstavlja stresogeni faktor koji utiče na narušavanje zdravlja transrodnih osoba, možemo se zapitati kako da razvijamo afirmativan pristup prema transrodnim osobama, šta je do nas kao pojedinaca i gde je naša odgovornost. Jedna od tema jeste da razmišljamo na koji način možemo menjati naše životne, a u okviru njih i rodne uloge. Na primer, uzmimo ulogu radnika: prilikom zapošljavanja nam radna uloga izgleda verovatno drugačije nego posle godinu dana, zato što se uloga vremenom menja, kreira, u najboljem slučaju uspevamo da je prilagodimo i sebi i objektivnim potrebama. Ili uloga duhovne osobe: ova uloga često počinje nekim naučenim idejama, a vremenom možda sve više istražujemo i osluškujemo koja vrsta duhovnosti nama godi. Tako može da se menja i rodna uloga. Možemo posmatrati rod u vidu dimenzije umesto kategorije, pa prema tome svako od nas ima pravo da zauzme mesto na dimenziji u odnosu na to u kojoj meri, i u kojim situacijama, se oseća “feminino” ili “maskulino”, bez pritiska da se određujemo samo kao “pripadnica ženskog roda” ili “pripadnik muškog roda”, odnosno da sebe svrstamo u rigidne kategorije i samim tim živimo ustaljene kulturološke obrasce. Ovakvo shvatanje roda u velikoj meri doprinosi boljem razumevanju transrodnog identiteta.

Istraživanja nam pokazuju da su neki od zaštitnih faktora koji mogu ublažiti učinke manjinskog stresa na zdravlje socijalna podrška, samoprihvatanje, doživljaj ponosa ličnog identiteta, integracija manjinskog identiteta (Bockting i sar., 2013). Podrška porodice i prijatelja je povezana sa boljim zdravstvenim ishodima, boljim kvalitetom života, većim samopoštovanjem, manjom usamljenošću i manjom internalizacijom transfobije (Schofield, 2015). Prema modelu manjinskog stresa otkrivanje rodnog identiteta trebalo bi da ublaži učinke manjinskog stresa (nasuprot sakrivanju), jer ono omogućuje pojedincima da se povezuju sa drugim pripadnicima manjinske grupe, što povratno utiče na sticanje veština suočavanja i dobijanje podrške (Hendricks i Testa, 2012). Dakle, važno je učestovati u pravljenju pogodne atmosfere u društvu u pravcu omogućavanja da se pojedinci mogu procenjivati u odnosu na sebi slične u okolini gde rodna nenormativnost nije stigmatizovana, a takođe i podsećati jedni druge na to da se češće postavljamo u ulogu onih koji rodni identitet ne doživljavaju kao većina, jer je empatija jedini put prema svatanju potreba bilo koje grupe ljudi.

Literatura:

Bockting, W. O., Miner, M. H., Swinburne Romine, R. E., Hamilton, A., Coleman, E. (2013).  Stigma, Mental Health, and Resilience in an Online Sample of the US Transgender Population. American Journal of Public Health, 103(5), 943-951.

Bradford, J., Reisner, S. L., Honnold, J. A., Xavier, J. (2013). Experiences of Transgender-Related  Discrimination and Implications for Health: Results From the Virginia Transgender Health Initiative Study. American Journal of Public Health, 103(10), 1820-1829.

Hendricks, M. L., Testa, R. J. (2012). Conceptual Framework for Clinical Work With Transgender and Gender Nonconforming Clients: An Adaptation of the Minority Stress Model. Professional Psychology: Research and Practice, 43(5), 460–467.

Institute of Medicine (2011). The Health of Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender People:  Building a foundation for better understanding. Washington, DC: The National Academies Press.

Meyer, I. H. (2003). Prejudice, Social Stress, and Mental Health in Lesbian, Gay, and Bisexual  Populations: Conceptual Issues and Research Evidence. Psychol Bull, 129(5), 674-697.

Mitchell, M., Howarth, C. (2009). Trans research review. Equality and Human Rights  Commission, 1-84.

Scambler, G. (1989). Epilepsy. London: Routledge.

Schofield, K. A. (2015). Protective Factors for Transgender Adults. Department of Psychology, 

The Ohio State University

Sugano, E., Nemoto, T., Operario, D. (2006). The Impact of Exposure to Transphobia on HIV Risk  Behavior in a Sample of Transgendered Women of Color in San Francisco. AIDS and Behavior, 10(2), 217-225.

Autorka teksta: Irina Šanta, dipl. master psiholog