savetovaliste@izadji.rs
Categories
Blog

Stigma i mentalno zdravlje

Iako je homoseksualnost kao dijagnoza zvanično izbačena iz klasifikacije bolesti Svetske zdravstvene organizacije 1990. godine, a iz američkog zdravstvenog sistema još sedamdesetih godina prošlog veka, stigma prema pripadnicima LGBTI* populacije i dalje je prisutna. Tema tolerancije na različitosti i dalje je aktuelna, kao i borba za jednaka prava. 

Mnoge LGBTI* osobe i dalje vode bitku sa mnoštvom predrasuda, kao i različitim oblicima zlostavljanja i odbacivanja. Brojna istraživanja pokazuju povezanost ovih fenomena sa kvalitetom života i mentalnog zdravlja ovih osoba. Naime, LGBT+ populaciju karakterišu daleko veće stope depresije, anksioznosti, upotrebe psihoaktivnih supstanci i suicida, u odnosu na heteroseksualnu populaciju. Jedno od obrazloženja veće prevalencije poremećaja u ovoj populaciji jeste da stigma, predrasude i diskriminacija stvaraju stresno socijalno okruženje koje predstavlja značajan faktor rizika za javljanje i održavanje problema u mentalnom zdravlju i funkcionisanju osoba koje pripadaju stigmatizovanim grupama. Koncept socijalnog stresa dalje sugeriše da su uslovi u socijalnom okruženju, pored ličnih događaja, izvori stresa koji mogu nepovoljno uticati na fizičko i mentalno blagostanje osobe. Stoga se može očekivati da socijalni stres ima snažan uticaj na živote ljudi koji pripadaju stigmatizovanim grupama. 

Kako se možemo suprostaviti stigmi i unaprediti kvalitet života i mentalnog zdravlja LGBT+ osoba?
Neke od značajnih intervencija usmerenih na smanjenje stigme prema diskriminisanim grupama možemo podeliti na intervencije koje su usmerene na menjanje sredine tako da ona sadrži manje stresora za LGBT+ populaciju. Neke od takvih intervencija su edukacije i radionice u školama koje su su usmerene na smanjenje stigme i predrasuda prema LGBT+ mladima. Novija istraživanja pokazuju povezanost podržavajuće klime u školama i povišen stepen prihvaćenosti LGBT+ mladih sa smanjenim rizikom za suicid. Podržavajuće školske klime karakterišu sigurni prostori, gej-strejt alijanse, kao i nastavni planovi i programi koji sadrže informisanje o pojmovima seksualne orijentacije i identiteta, ali i prevencije rizičnih ponašanja i polno prenosivih bolesti. Istraživanja pokazuju da mladi koji su deo ovakvih školskih sistema imaju manje poteškoća u mentalnom funkcionisanju kao i manje suicidalnih misli u odnosu na mlade koji žive u sistemima slabije podrške i zaštite.

Takođe, jedna od ovakvih intervencija odnosi se na sprovođenje i pooštravanje zakona koji se bave diskriminacijom, uznemiravanjem i maltretriranjem osoba na osnovu njihove seksualne orijentacije ili rodnog identiteta. Trenutno postoji samo 19 država koje primenjuju ovakve zakone, ali istraživanja pokazuju da ovakvi oblici zakona koji posebno ističu zaštitu LGBT+ mladih mogu biti efikasni u smanjenju rizika od suicidalnih tendencija i mentalnih poremećaja u ovoj populaciji. Pokazano je da su mladi koji žive u mestima koja ne primenjuju ovakve zakone 2,25 puta verovatnije pokušali samoubistvo u proteklih godinu dana u odnosu na mlade koji žive u mestima gde se ovakvi zakoni neguju.

Na interpersonalnom nivou intervencije su usmerene na roditelje u cilju podizanja svesti, razumevanja i prihvatanja rodnog identiteta i seksualne orijentacije deteta, dok se na individualnom nivou intervencije primenjuju sa ciljem osnaživanja LGBT+ mladih kao i razvijanja zdravih strategija suočavanja sa stigmom. Ovakve intervencije se mogu sprovoditi kroz grupe podrške, radionice, diskusione grupe, kao i u sklopu individualne i grupne psihoterapije.

Literatura:

Hatzenbuehler, M. L., & Pachankis, J. E. (2016). Stigma and minority stress as social determinants of health among lesbian, gay, bisexual, and transgender youth: research evidence and clinical implications. Pediatric Clinics, 63(6), 985-997.

Kaniuka, A., Pugh, K. C., Jordan, M., Brooks, B., Dodd, J., Mann, A. K., … & Hirsch, J. K. (2019). Stigma and suicide risk among the LGBTQ population: Are anxiety and depression to blame and can connectedness to the LGBTQ community help?. Journal of Gay & Lesbian Mental Health, 23(2), 205-220.

Whitehead, J., Shaver, J., & Stephenson, R. (2016). Outness, stigma, and primary health care utilization among rural LGBT populations. PloS one, 11(1), e0146139.

Fleming, J. (2012). Bullying and Bias: Making Schools Safe for Gay Students. Leadership, 41(4), 12-14.

Autor teksta: Mladen Ćeran, dip. psiholog I psihoterapeut